Woont u in een huis van vóór 1960 en huurt u het? Dan is de kans reëel dat er nog een loden waterleiding in zit — onder de straat, in de meterkast of in de muur. U ziet, ruikt of proeft het niet. Hieronder leest u hoe u erachter komt, wat de verhuurder verplicht is, wat u zelf kunt afdwingen, en hoe u in de tussentijd veilig drinkt.

In het kort. Lood in drinkwater is schadelijk, vooral voor zwangere vrouwen en jonge kinderen. Vervangen is de verantwoordelijkheid van de verhuurder; voor huurwoningen geldt een wettelijk verbod met overgangstermijn. Meld het schriftelijk, laat de koude kraan eerst lopen, en gebruik tot de vervanging ander water als er een zwangere of een baby in huis is.

Waarom lood een probleem is

Lood werd tot ongeveer 1960 volop gebruikt voor waterleidingen: het was goedkoop, buigzaam en roestte niet. Wat we toen niet wisten, weten we nu wel. Lood lost langzaam op in water dat in de leiding stilstaat, en eenmaal in het lichaam stapelt het zich op. Bij volwassenen geeft dat op termijn een hogere bloeddruk en nierschade; bij ongeboren kinderen en kinderen tot een jaar of zeven remt het de ontwikkeling van de hersenen. Dat effect is blijvend.

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie is er geen niveau van blootstelling aan lood bekend dat zonder schadelijke effecten is. De Gezondheidsraad adviseerde in 2019 om loden leidingen in oudere woningen te saneren en tot die tijd voor zwangere vrouwen, flesgevoede zuigelingen en jonge kinderen ander water te gebruiken; hoge blootstelling kan bij kinderen tot een lager IQ leiden. De wettelijke norm voor lood in kraanwater is inmiddels 5 microgram per liter. Bij een loden leiding wordt die norm in de ochtend, na een nacht stilstaan, regelmatig overschreden.

Zo herkent u loden leidingen

Er zijn twee plekken waar lood kan zitten. De dienstleiding is het stuk van de straat naar uw watermeter; die is van het drinkwaterbedrijf. De binnenleiding loopt van de meter naar uw kranen; die is van de eigenaar van het huis. Beide kunnen van lood zijn, en het één zegt niets over het ander.

Begin bij het bouwjaar — doe de loodcheck: vul uw postcode in en zie het bouwjaar en de kans direct. Is het huis gebouwd vóór 1960 en is de leiding nooit vervangen, dan is de kans reëel. Kijk dan in de meterkast: een loden leiding is dof grijs, dikwandig en zacht — u kunt er met een muntje een kras in maken, en die kras glimt zilver. Koper is roodbruin en hard; kunststof is wit of grijs en klinkt hol als u erop tikt. Een magneet helpt niet: die blijft aan geen van drie plakken.

Wilt u het zeker weten, vraag dan twee dingen. Aan uw drinkwaterbedrijf — Dunea, PWN, Vitens, Evides — of de dienstleiding naar uw adres al vervangen is; dat weten ze. En aan uw verhuurder of er documentatie is van de binnenleidingen. Blijft het onduidelijk, dan kan een watermonster uitsluitsel geven; sommige drinkwaterbedrijven bieden dat aan, anders een gecertificeerd laboratorium.

Woont u in de regio? We schreven aparte pagina's over de situatie in Voorburg, Leidschendam, Voorschoten en Den Haag. En wilt u weten hoe groot de kans in uw wijk is? Wij telden het voor alle Haagse wijken, met cijfers per gemeente in Haaglanden.

Wat de wet zegt — en wat u kunt afdwingen

Een loden leiding is een gebrek aan de woning in de zin van het Burgerlijk Wetboek (artikel 7:204). De verhuurder moet gebreken verhelpen; u hoeft dat niet zelf te betalen en u hoeft er niet om te bedelen. Daar komt bij dat het Besluit bouwwerken leefomgeving een verbod op loden leidingen in huurwoningen kent — met een norm van 5 microgram per liter en een overgangstermijn om te vervangen. De richting is dus duidelijk: het moet weg, de vraag is alleen wanneer.

Zo dwingt u dat af, in volgorde:

  1. Meld het schriftelijk. Een e-mail is genoeg, maar bewaar een kopie. Noem het bouwjaar, wat u heeft gezien, en vraag om vervanging binnen een redelijke termijn. Een mondelinge melding telt later niet.
  2. Huurt u sociaal? Reageert de verhuurder niet of te traag, dan kunt u naar de Huurcommissie. Die kan een huurverlaging toekennen zolang het gebrek niet is verholpen. Dat is de snelste manier om beweging te krijgen.
  3. Huurt u in de vrije sector? Dan is de Huurcommissie meestal niet bevoegd en staat de weg naar de kantonrechter open. Een rechtsbijstandverzekering dekt dit vaak.
  4. Gemeente. Bouw- en woningtoezicht kan de eigenaar aanschrijven op grond van het Bbl. Een melding is gratis en zet druk.

Voorbeeldtekst voor uw verhuurder. "Geachte heer/mevrouw, onze woning aan [adres] dateert van [bouwjaar]. Bij de watermeter zie ik een grijze, zachte leiding die met een muntje te krassen is; ik vermoed dat het lood is. Lood in drinkwater is een gebrek in de zin van artikel 7:204 BW en is voor huurwoningen verboden onder het Besluit bouwwerken leefomgeving. Ik verzoek u de leiding binnen [termijn] te laten vervangen en mij te laten weten wanneer dat gebeurt. Met vriendelijke groet, [naam]."

Tot de leiding vervangen is

Vervangen duurt. Bij een corporatie met duizenden vooroorlogse woningen kan het maanden of langer zijn voor uw adres aan de beurt is. In de tussentijd zijn er drie dingen die werken, en één dat maar half werkt.

Spoelen. Laat de koude kraan een halve minuut lopen na een nacht of een dag afwezigheid, en gebruik nooit de warme kraan om te drinken of te koken. Dit haalt de ergste piek eraf. Het is gratis en u doet het vanaf vandaag.

Ander water voor wie kwetsbaar is. Is er een zwangere, een baby of een klein kind in huis, dan is spoelen niet genoeg. Gebruik dan flessenwater met weinig mineralen — kies "natriumarm" — of gefilterd water, zowel om te drinken als voor flesvoeding.

Een kannenfilter is het halve antwoord. Sommige modellen verminderen lood, maar hoeveel hangt af van het filter en van hoe trouw u het vervangt. U weet dus nooit precies wat u drinkt.

Een omgekeerde-osmosefilter onder het aanrecht houdt lood vrijwel volledig tegen, samen met PFAS en andere stoffen. Het wordt met een kleine aftakking op de koudwaterleiding gezet, zonder breekwerk, en gaat bij een verhuizing gewoon mee. Als huurder heeft u daar geen toestemming voor nodig; melden is netjes. Het is de enige optie waarbij u niet hoeft na te denken over spoelen, kratten of vervangdata.

Veelgestelde vragen

Zijn loden leidingen echt gevaarlijk?

Ja. Lood hoopt zich op in het lichaam en is schadelijk voor de hersenontwikkeling van ongeboren kinderen en jonge kinderen. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie is er geen niveau van blootstelling aan lood bekend dat zonder schadelijke effecten is. De wettelijke norm voor lood in kraanwater is 5 microgram per liter.

Hoe weet ik of mijn huurwoning loden leidingen heeft?

Het bouwjaar is de eerste aanwijzing: vóór 1960 is de kans reëel. Bij de watermeter is een loden leiding dof grijs en zacht; met een muntje krast u er een zilverkleurige streep in. Uw drinkwaterbedrijf weet of de dienstleiding naar het huis al vervangen is. Voor de leidingen binnen kunt u de verhuurder vragen om documentatie of een meting laten doen.

Wie moet loden leidingen vervangen: ik of de verhuurder?

De verhuurder. Loden leidingen gelden als een gebrek aan de woning en vervanging is de verantwoordelijkheid van de eigenaar. Voor huurwoningen geldt onder het Besluit bouwwerken leefomgeving bovendien een verbod op loden leidingen, met een overgangstermijn.

Wat kan ik doen als de verhuurder niets doet?

Meld het gebrek schriftelijk en bewaar een kopie. Blijft actie uit, dan kunt u bij een sociale huurwoning naar de Huurcommissie; die kan huurverlaging toekennen zolang het gebrek niet is verholpen. Bij een vrijesectorwoning staat de weg naar de kantonrechter open. U kunt ook de gemeente (bouw- en woningtoezicht) vragen te handhaven.

Helpt het om de kraan even te laten lopen?

Ja, als tijdelijke maatregel. Lood komt vooral in water dat stilstaat in de leiding. Laat de koude kraan 's ochtends of na een dag afwezigheid een halve minuut lopen voordat u drinkt of kookt. Het lost het probleem niet op, maar het scheelt.

Werkt een kannenfilter zoals Brita tegen lood?

Gedeeltelijk. Sommige kannenfilters verminderen lood, maar de werking verschilt per model en neemt af als het filter niet op tijd wordt vervangen. Zekerheid geeft het niet. Een omgekeerde-osmosefilter houdt lood vrijwel volledig tegen.

Mag ik als huurder een waterfilter onder het aanrecht laten plaatsen?

Ja. Een osmosesysteem wordt met een kleine aftakking op de koudwaterleiding aangesloten, zonder hak- of breekwerk, en kan bij verhuizing weer worden verwijderd. Toestemming van de verhuurder is daarvoor normaal gesproken niet nodig; even melden is netjes.

Ik ben zwanger of heb een baby — wat moet ik nu doen?

Gebruik tot de leiding vervangen is ander water om te drinken en voor flesvoeding: natriumarm flessenwater of gefilterd water. Gebruik nooit de warme kraan voor consumptie en laat de koude kraan eerst even lopen. Lees ook ons artikel over kraanwater tijdens de zwangerschap.

Wat Kraanzuiver doet

Wij verhuren omgekeerde-osmosesystemen en installeren ze zelf, in heel Haaglanden en daarbuiten. Het systeem past in het keukenkastje, verwijdert lood, PFAS, nitraat en medicijnresten tot 99%, en wij onderhouden het en vervangen de filters. U huurt het voor €29,90 per maand met eenmalig €90 installatiekosten; de eerste twee maanden zijn gratis, daarna een jaarcontract dat vanzelf stopt. Verhuist u, dan verhuist het systeem mee.

Bekijk het Slimline osmosesysteem, lees over kraanwater tijdens de zwangerschap, of stel ons uw vraag.

Bronnen: WHO, Lead poisoning and health · Gezondheidsraad, Loodinname via kraanwater (2019) · Burgerlijk Wetboek art. 7:204 (gebrekenregeling) · Besluit bouwwerken leefomgeving (verbod loden leidingen in huurwoningen, 5 µg/l) · Drinkwaterbesluit · Huurcommissie, gebrekenboek.